പ്രവാചകന്‍ എന്തുകൊണ്ട് ആഘോഷിക്കപ്പെടണം?

ശൈഖ് ഹംസ യൂസുഫ്

05 December, 2017

+ -
image

ഹസന്‍ (റ) പറയുന്നു: 'ഞാന്‍ ഒരിക്കല്‍ എന്റെ അമ്മാവന്‍ ഹിന്ദ് ബിന്‍ അബീ ഹാല (ഖദീജ ബീവിയുടെ മകന്‍) യോട് പ്രവാചകരെ യഥായോഗ്യം വര്‍ണിച്ചുതരാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആളുകളെ നല്ലപോലെ വര്‍ണിക്കാന്‍ കഴിവുള്ള ആളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പ്രവാചകരെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തില്‍നിന്നും കേള്‍ക്കാന്‍ എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു.'

മനുഷ്യര്‍ക്കിടയില്‍ സ്‌നേഹം (മഹബ്ബത്) പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നാണ് പണ്ഡിത ഭാഷ്യം. ഒന്ന്, ശാരീരിക സ്‌നേഹം. സൗന്ദര്യമുള്ള ഒരു വസ്തു ദൃഷ്ടിയില്‍ പെടുമ്പോള്‍ അതിനോട് മാനസികമായ ഒരു ചായ്‌വ് തോന്നുക സ്വാഭാവികമാണ്. കണ്ണുകള്‍ക്ക് അതുവഴി ഒരു ആനന്ദമുണ്ടാകും. ഇത് സൗന്ദര്യമുള്ള ഒരു വ്യക്തിയാണെങ്കില്‍ അവനോടുള്ള സ്‌നേഹം മനസ്സില്‍ അങ്കുരിക്കും. ഇത് ആദ്യത്തെ ഒറ്റക്കാഴ്ചകൊണ്ടുതന്നെ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങാം. 

പണ്ഡിതന്മാര്‍ പ്രവാചകരെ കൃത്യമായി വര്‍ണിച്ചിരിക്കുന്നത് ഈയൊരു സാധ്യത തിരിച്ചറിഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ്. പ്രവാചകരുടെ സൗന്ദര്യം ആ വര്‍ണനയില്‍നിന്നും ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കിയെടുക്കാന്‍ കഴിയും. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സുന്ദരനായിരുന്നുവല്ലോ പ്രവാചകന്‍. സൗന്ദര്യത്തിന്റെ വിഷയത്തില്‍ വിശ്രുതനായ യൂസുഫ് നബിയെക്കാള്‍ സുമുഖനായിരുന്നു തിരുമേനി. ആ സൗന്ദര്യത്തെയും ആകാര സൗഷ്ടവത്തെയും കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടുവെന്നതാണ് ഈ ഉമ്മത്തിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും വലിയ അനുഗ്രഹം. പ്രവാചകരെ നേര്‍മുമ്പില്‍ കാണുന്നതുപോലെയുള്ള അനുഭവം അതില്‍നിന്നും നമുക്ക് ഉണ്ടാവുന്നതാണ്. സ്‌നേഹത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ തലമായ ശാരീരിക ആകര്‍ഷകത്വവും (physical attraction) അതിനെ തുടര്‍ന്നുള്ള സ്‌നേഹവും ഈയൊരു വര്‍ണയിലൂടെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാകുന്നു. 

ഒരാളുടെ ഉത്തമമായ ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവ മഹിമയും കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ അയാളോട് രൂപപ്പെട്ടുവരുന്ന അടുപ്പവും അനുഭാവവുമാണ്  സ്‌നേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ തലം. ഒരാളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അയാള്‍ക്ക് ആന്തരികവും ഭാഹ്യവുമായ സൗന്ദര്യമുണ്ടാവും. അഖ്‌ലാഖ് അഥവാ അയാളുടെ സ്വഭാവമഹിമയാണ് ഇതിലൂടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. പ്രവാചകരുടെ ഗുണഗണങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുകവഴി പ്രവാചക സ്‌നേഹത്തിലേക്ക് കടന്നു ചെല്ലാന്‍ സാധിക്കുന്നു.

ഒരാള്‍ നമുക്ക് ചെയ്തുതരുന്ന നല്ല കാര്യങ്ങള്‍ നിമിത്തം അയാളോട് നമുക്കുണ്ടാകുന്ന സ്‌നേഹമാണ് സ്‌നേഹത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ തലം. അയാള്‍ നമുക്ക് വേണ്ടി സ്വന്തത്തെത്തന്നെ സമര്‍പ്പിക്കുന്നത് മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു മാനസിക അടുപ്പവും കടപ്പാടുമാണിത്. തന്നെ പരിഗണിച്ചതിന് തിരിച്ചുനല്‍കുന്ന ഒരു സ്‌നേഹ പകരമാണത്. എന്നാല്‍, ഹൃദയത്തില്‍ കപടതയും അസൂയയുമുള്ള ആളുകള്‍ക്ക് ഇങ്ങനെ സ്‌നേഹം തിരിച്ചുനല്‍കാന്‍ കഴിയില്ല. കാരണം, രോഗാതുരമാണ് അവരുടെ ഹൃദയങ്ങള്‍. ശരിക്കും മറ്റുള്ളവരോട് തനിക്ക് കടപ്പാടുണ്ട് എന്ന ബോധമാണ് അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ രോഗബാധിതമാക്കുന്നത്. പക്ഷെ, ഈ കടപ്പാടിനെ പ്രകടിപ്പിക്കാന്‍ ആഗ്രഹിക്കാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ അതിനെ മറച്ചുവെക്കാനുള്ള പോംവഴികളെക്കുറിച്ചാണ് അവര്‍ ചിന്തിക്കുന്നത്. ഇത്തരം ആളുകള്‍ ശരിക്കും പറഞ്ഞാല്‍ കപടന്മാര്‍ (മുനാഫിഖ്) ആണ്. അവര്‍ യാതൊരു സ്ഥാനവും പരിഗണനയും അര്‍ഹിക്കുന്നില്ല. എന്നാല്‍, ആരെങ്കിലും നിങ്ങള്‍ക്ക് വല്ല നന്മയും ചെയ്തുതന്നാല്‍ അവരോട് മാനസികമായ ഇഷ്ടമുണ്ടാവുക സ്വാഭാവികമാണ്. ഒരാള്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് നന്മ ചെയ്തിട്ടും നിങ്ങളുടെ മനസ്സില്‍ അയാളോട് ഇഷ്ടം രൂപപ്പെടുന്നില്ലെങ്കില്‍ നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് നോര്‍മല്‍ സ്ഥിതിയിലല്ല എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. അതിന് ചികിത്സ അനിവാര്യമായ രോഗം ബാധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയണം. 

പ്രവാചകന്‍ (സ്വ) നമുക്ക് എന്തെല്ലാം ചെയ്തുതന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാല്‍ സ്വാഭാവികമായും അവരോടുള്ള സ്‌നേഹം നമ്മുടെ മനസ്സില്‍ മുളപൊട്ടും. നമുക്ക് മാത്രമല്ല, മാനുഷ്യകത്തിന് മൊത്തമായും ചെയ്തിട്ടുള്ള കാര്യങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കിയാല്‍ പ്രത്യേകിച്ചും. അവരുടെ ഉല്‍കണ്ഠ ഒരിക്കലും സ്വന്തം അനുചരന്മാരോ സ്വന്തം കുടുംബമോ മാത്രമായിരുന്നില്ല. പലരുടെയും ആശങ്കകളും വേതനകളും ചില വൃത്തങ്ങളില്‍ മാത്രം പരിമിതപ്പെട്ടുനില്‍ക്കുന്നതാണെന്നു കാണാം. ഭാര്യയോ ഭര്‍ത്താവോ മക്കളോ കുടുംബമോ മറ്റോ ആയിരിക്കും പലരുടെയും മനസ്സിലെ സങ്കടങ്ങള്‍. എന്നാല്‍, മറ്റു ചിലരുടെ ഉള്ളിലെ ആകെയുള്ള വേതന സമുദായ സബന്ധിയായിരിക്കും. അവിടത്തെ പാവങ്ങളെ കണ്ടത്തെലും അവരെ സഹായിക്കലുമായിരിക്കും അവരുടെ മനസ്സിലെ സുപ്രധാനമായ വിഷയങ്ങള്‍. അവരുടെ മനസ്സിന്റെ വലുപ്പമാണ് അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാവരെയും നിഷ്‌കളങ്കമായി സ്‌നേഹിക്കാന്‍ മാത്രം വിശാലമാണത്. എന്നാല്‍, ചെറിയ ഹൃദയമുള്ളവര്‍ക്ക് ഇതിനു കഴിയില്ല. മറ്റുള്ളവരെ സ്‌നേഹിക്കാന്‍ കഴിയാത്തവിധം സങ്കുചിതമായിരിക്കും അവരുടെ മനസ്സ്. 

സ്‌നേഹം ഒരു വിത്ത് പോലെയാണ്. അത് നിരന്തരം വളര്‍ന്ന് വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. അറബിയില്‍ ഹബ്ബ എന്നാണ് വിത്തിന് പറയുന്നത്. മഹബ്ബ (സ്‌നേഹം) യുടെ അവസ്ഥയും ഇതുതന്നെ. വലിയ ഹൃദയങ്ങളില്‍ അത് വളര്‍ന്ന് വികസിക്കും. 

ഉമ്മത്തിനെ വല്ലാതെ സ്‌നേഹിക്കുന്ന ആളുകളെ കാണാം. ഉമ്മത്തിന്റെ ആശങ്കകളും ഉല്‍കണ്ഠകളുമായിരിക്കും അവരുടെയും ആശങ്കകളും ഉല്‍കണ്ഠകളും. സ്ഥല വ്യത്യാസമില്ലാതെ എല്ലായിടങ്ങളിലെയും ആളുകളെക്കുറിച്ച് അവര്‍ ആശങ്കപ്പെട്ടിരിക്കും.  തന്റെ ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെ മൃഗങ്ങളെകുറിച്ചാണ് തന്റെ ആശങ്കയെന്ന് ഒരിക്കല്‍ ഉമര്‍ (റ) പറയുകയുണ്ടായി. ഇറാഖില്‍ എവിടെയെങ്കിലും ഒരു മൃഗം അനീതിപരമായ പെരുമാറപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതാണ് എന്റെ സങ്കടം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവം. തന്റെ ഉത്തരവാദിത്വ ബോധത്തിന്റെ ആഴമാണ് ഇത്  സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. 

എന്നാല്‍, പ്രവാചകരുടെ വേദന മാനവതയെക്കുറിച്ച് മൊത്തത്തിലായിരുന്നു. മുസ്‌ലിംകളുടെ കാര്യത്തില്‍ മാത്രമായിരുന്നില്ല. മാനവകുലത്തെ മൊത്തം തിന്മയില്‍നിന്നും കരകയറ്റുകയെന്നതായിരുന്നു ആ മനസ്സിന്റെ വെമ്പല്‍. അതുകൊണ്ടാണ് പ്രവാചകന്‍ അമുസ്‌ലിംകളുമായും നിരന്തരം ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നത്. മുസ്‌ലിംകള്‍ക്കിടയില്‍ ദഅ്‌വത്ത് നടത്തുകയെന്നതിലപ്പുറം ഇസ്‌ലാമിക സന്ദേശം എത്തിയിട്ടില്ലാത്തവര്‍ക്കിടയില്‍ അതിനെ പരിചയപ്പെടുത്തുക എന്നതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ വലിയ ആവശ്യം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ദുര്‍ഘടമായ ഈ വഴിയില്‍ പലവിധ വൈതരണികളും അവര്‍ക്ക് അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വന്നു. ആഭിജാത്യമുള്ള ഖുറൈശ് ഗോത്രത്തില്‍ പിറന്ന മാന്യതയുള്ള വ്യക്തിത്വമായിരുന്നല്ലോ പ്രവാചകന്‍. അറേബ്യന്‍ ഉപദ്വീപിലെ ഗിഫാര്‍ പോലെയുള്ള ചെറു ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കു പോലും അവര്‍ നേരിട്ടു ചെല്ലുകയും അവര്‍ക്ക് ഇസ്‌ലാമിനെ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. തികച്ചും വിനയത്തിന്റെയും ക്ഷമയുടെയും വഴിയാണ് പ്രവാചകന്‍ പിന്തുടര്‍ന്നിരുന്നത്. 

പ്രവാചകരുടെ ശാരീരിക വര്‍ണന ഹിന്ദ് നടത്തിയത് ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കാം:

* മഹത്വത്തിന്റെയും ആദരവിന്റെയും ഗാംഭീര്യം തുളുമ്പുന്ന ആകര്‍ഷക മുഖമായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെത്.
* പ്രവാചകന്‍ അലങ്കരിച്ച ഔന്നത്യങ്ങളുടെ മികവും പെരുമാറ്റങ്ങളുടെ വിനയവും ആ മുഖത്ത് പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നു.
* പതിനാലാം രാവിലെ ചന്ദ്ര സമാനമായിരുന്നു ആ മുഖം. വശ്യമായൊരു പ്രഭ ആ മുഖത്തുനിന്നും സ്ഫുരിക്കുന്നതു കാണാം.
* കുള്ളനോ ഏറെ നീളമുള്ളവരോ ആയിരുന്നില്ല അവര്‍; അതിനിടയില്‍ ഒരു മിതമായ വലുപ്പമായിരുന്നു. ആള്‍ക്കൂട്ടങ്ങളില്‍ കൂടുതല്‍ നീളമുള്ളവരും പറ്റെ ചെറിയവരും അവരുടെ അമിത വലുപ്പവും വലുപ്പമില്ലായ്മയും കാരണം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടേക്കാം. അതൊരു പോരായ്മയായും ഗണിക്കപ്പെട്ടേക്കാം. പ്രവാചകന്‍ അത്തരക്കാരില്‍ ഒരാളായില്ല. സൗന്ദര്യത്തിന് പൂര്‍ണത നല്‍കുന്ന ഒത്ത ഉയരമായിരുന്നു.

* കൂടുതല്‍ കറുപ്പോ വെളുപ്പോ ആയിരുന്നില്ല പ്രവാചകരുടെ ശരീര നിറം. സൗന്ദര്യത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമായി തൊലി നിറം കാണുന്നവര്‍ക്ക് അതു രണ്ടും അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കിയേക്കും. അതു രണ്ടിനുമിടയില്‍ ചുവപ്പിനോട് ചേര്‍ന്നിട്ടായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ നിറം. ചന്ദ്ര സൗന്ദര്യം പോലെ ചുവപ്പ് കലര്‍ന്ന വെളുപ്പ് നിറമാണ് പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നത്. അത് ആരെയും ആകര്‍ഷിക്കുന്നതും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.

* പൂര്‍ണ വടിവില്‍ നിവര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്നതോ ചുരുണ്ടുവളഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്നതോ ആയിരുന്നില്ല തിരു കേശം. അവക്കിടയില്‍ അലകള്‍ പോലെ വശ്യ സുന്ദരമായിരുന്നു അത്. വളരെ അടുത്തുകൂടി നില്‍ക്കുകയോ വിട്ടുപിരിഞ്ഞു നില്‍ക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. ചിലപ്പോള്‍ തല നിറയെ മുടിയുണ്ടാകുമായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ അത് വെട്ടുമായിരുന്നു. ഹജ്ജ്, ഉംറ വേളകളില്‍ പ്രത്യേകിച്ചും. കീഴ്കാത് വരെ താഴ്ന്നുനില്‍ക്കുമായിരുന്നു പലപ്പോഴും പ്രവാചകരുടെ തലമുടി. ചിലപ്പോഴത് തോളുവരെ ഉണ്ടായിരുന്നെന്നും റിപ്പോര്‍ട്ടുകളുണ്ട്. 

* ഏറെ ധൃതി പിടിച്ചതോ വളരെ അവധാനതയിലോ ആയിരുന്നില്ല പ്രവാചകരുടെ സംസാരം. മിത സ്വരത്തിലും മിത വേഗതയിലുമുള്ള ഭാഷണ രീതിയാണ് അവര്‍ പിന്തുടര്‍ന്നിരുന്നത്. ആര്‍ക്കും എളുപ്പത്തില്‍ ഗ്രഹിച്ചെടുക്കാന്‍ കഴിയുംവിധം സ്ഫുടമായിരുന്നു അത്. ദൈര്‍ഘ്യമേറിയതോ ദുര്‍ഗ്രാഹ്യത വരുംവിധം വളരെ ഹ്രസ്വമോ ആയിരുന്നില്ല ആ വാക്യങ്ങള്‍. ശ്രോതാവിനെ സുഖിപ്പിക്കുംവിധം എല്ലാറ്റിലും മിതത്വം നിറഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്നതായിരുന്നു. 

* വിശാലമായ നെറ്റിത്തടമുണ്ടായിരുന്നു പ്രവാചകന്. അത് മേന്മയുടെയും ഉന്നതിയുടെയും പ്രതീകമായിരുന്നു. സങ്കടങ്ങളും സന്തോഷങ്ങളും മുഖത്ത് നിഴലിച്ചു കണ്ടിരുന്നു. 

* നിറഞ്ഞ പുരികം പ്രവാചക സൗന്ദര്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു രഹസ്യമാണ്. രണ്ടു പുരികത്തിനുമിടയിലും ഒരു നേരിയ വിടവ് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. 

* ഉയര്‍ന്ന സുന്ദരമായ മൂക്ക്. മുഖക്കാന്തി കൂട്ടാന്‍ മാത്രം മനോഹരമായിരുന്നു അത്. മുഖത്തെ വെളിച്ചം ആ ഭാഗങ്ങളില്‍ ചാരുത കൂട്ടി.

* മനോഹരമായ താടിയും കറുത്ത കണ്ണുകളും പ്രവാചക മുഖത്തിന്റെ മിഴിവാര്‍ന്ന അടയാളങ്ങളാണ്. 

* സൗന്ദര്യമുള്ള കവിള്‍തടം

* മനോഹരമായ വായ, പല്ലുകള്‍. അക്ഷര സ്ഫുടതയും കൃത്യതയും ആ സംസാരത്തിന്റെ മധുരമാണ്.

* മാറിടത്തില്‍ നേരിയ മുടിയുണ്ടായിരുന്നു പ്രവാചകന്. ആവശ്യത്തിലപ്പുറം അത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞിരുന്നില്ല.

* മാന്‍പേടയുടെതുപോലെ സുന്ദരമായിരുന്നു ആ കഴുത്ത്. വെള്ളിപോലെ ഒരു വെളിച്ചം അതിന് മിനുക്കം കൂട്ടിയിരുന്നു.

* ബാഹ്യമായ എല്ലാറ്റിലും ഒരു സന്തുലിതമായ സൃഷ്ടിപ്പായിരുന്നു പ്രവാചകന്‍. നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യവും കരുത്തുമായിരുന്നു അതിന്റെ മറ്റൊരു സൗന്ദര്യം. 

* നെഞ്ചിടവും വയറും സമമായിരുന്നു. ഉന്തിയ വയറോ തള്ളിയ നെഞ്ചോ ആയിരുന്നില്ല. തന്റെ അറുപതുകളിലും ഇതുതന്നെയായിരുന്നു അവസ്ഥ. 

* വീതിയുള്ള ചുമലും വിടര്‍ന്ന മാറും പ്രവാചകന് സദാ ഉന്മേശഭാവം നല്‍കി. 

* ആ കൈകളില്‍ രോമം കാണപ്പെട്ടിരുന്നു.

* കരുത്തും ശക്തിയും തെളിയുന്നതായിരുന്നു ആ കൈകാലുകള്‍. 

* വളരെ മൃതുലമായിരുന്നു ആ പാദങ്ങള്‍. മരുഭൂമിയില്‍ നടക്കുന്ന ആളുകളുടെ പാദങ്ങള്‍ സാധാരണ പരുക്കനായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. പക്ഷെ, വെള്ളം ഒഴുകി പോകാന്‍ മാത്രം നൈര്‍മല്യമുള്ളതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ കാലുകള്‍.

* അടിവെച്ചുള്ള ആ നടത്തം മനോഹരമാണ്. മുന്നോട്ടാഞ്ഞ്, വേഗത്തില്‍ ചവിട്ടുവെച്ചാണ് അവര്‍ നടന്നുനീങ്ങിയിരുന്നത്. 

* ഒരാളെ നോക്കുകയാണെങ്കില്‍ ശരീരം പൂര്‍ണമായും അയാള്‍ക്കു നേരെ തിരിഞ്ഞുനിന്ന് നോക്കുമായിരുന്നു. തല മാത്രം തിരിച്ച് കട്ട് നോക്കിയിരുന്നില്ല. 

* താഴേക്കു നോക്കിയായിരുന്നു ആ നടത്തം. മുകളിലേക്കു നോക്കുന്നതിനെക്കാള്‍ താഴേക്കായിരുന്നു ആ നോട്ടം. ജനങ്ങളുടെ മുഖത്ത് നോക്കുമ്പോള്‍ ഒരിക്കലും തുറിച്ച് നോക്കിയിരുന്നില്ല. വിവിധ മുഖങ്ങളിലൂടെ ആ കണ്ണുകള്‍ മാറിമറിയുമായിരുന്നു. 

ഹസന്‍ (റ) ഹിന്ദ് ബിന്‍ അബീ ഹാലയോട് പറഞ്ഞു: ഇനി പ്രവാചകരുടെ സംസാരത്തെയും സ്വഭാവത്തെയും കുറിച്ച് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: പ്രവാചകന്‍ സദാ ചിന്താമഗ്നനായിരുന്നു. പള്ളിയിലും മറ്റും ആകുമ്പോള്‍ അല്ലാഹുവില്‍ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാല്‍ ചിന്തയുടെ അംശങ്ങള്‍ ആ മുഖത്ത് പ്രകടമായിരുന്നു. ദു:ഖവും മാനസിക സംഘര്‍ഷവും ആ മുഖത്തെ മ്ലാനമാക്കിയിരുന്നുവെന്ന് ഇത് അര്‍ത്ഥമാക്കുന്നില്ല. പക്ഷെ, പ്രവാചകരെ കാണുന്ന ഒരാളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം എന്തോ ഗൗരവമായ ചിന്തയിലാണെന്നാണ് അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നത്. 

പ്രവാചകന്‍ സദാ സന്തുഷ്ടനായിട്ടാണ് കാണപ്പെട്ടിരുന്നതെന്നും ചില ഹദീസുകളില്‍ കാണാം. പണ്ഡിതന്മാര്‍ ഈ രണ്ടു റിപ്പോര്‍ട്ടുകളെയും സമന്വയിപ്പിച്ച് ഒരു അഭിപ്രായത്തിലെത്തുന്നുണ്ട്. അവര്‍ പറയുന്നു: തന്റെ രക്ഷിതാവുമായി സഹവാസത്തിലിരിക്കുന്ന നേരങ്ങളില്‍ പ്രവാചകന്‍ ചിന്താമഗ്നനും തന്റെ അനുയായികളുമായി സഹവാസത്തിലിരിക്കുന്ന നേരങ്ങളില്‍ ഏറെ സന്തുഷ്ടനുമായിട്ടാണ് കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. ജനങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പില്‍ ആ മുഖം എപ്പോഴും പുഞ്ചിരിക്കുന്നതായിരുന്നു. തന്നെ നോക്കുന്നവര്‍ക്കുപോലും അത് ആശ്വാസവും ആനന്ദവും നല്‍കുമായിരുന്നു. ഒരിക്കലും ഒരാളെയും മാനസികമായി തളര്‍ത്തിയിരുന്നില്ല. അവര്‍ ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളില്‍ അവരോടൊപ്പം ചിരിക്കാനും പ്രവാചകന്‍ മടിച്ചില്ല. 

പ്രവാചകന്‍ പലപ്പോഴും തമാശ പറയുമായിരുന്നു. ആഇശ (റ) പറയുന്നു: തിരുമേനി ഇടക്കിടെ വീട്ടില്‍നിന്നും ഞങ്ങളുമായി തമാശ പറയും. പക്ഷെ, അതൊരിക്കലും കളവ് കലര്‍ന്ന തമാശയായിരുന്നില്ല. പ്രവാചകന്‍ തന്നെ ഒരിക്കല്‍ പറയുകയുണ്ടായി: 'ഞാന്‍ തമാശ പറയാറുണ്ട്. പക്ഷെ, അതിലൊരിക്കലും കളവ് സംഭവിക്കാറില്ല. ഞാന്‍ സത്യം മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.' 

ഒരിക്കല്‍ ഒരാള്‍ പ്രവാചക സവിധത്തില്‍ വന്ന് പറഞ്ഞു: പ്രവാചകരേ, എനിക്കൊരു ഒട്ടകം വേണം. പ്രവാചകന്‍ പറഞ്ഞു: ഞാന്‍ താങ്കള്‍ക്കൊരു ഒട്ടകക്കുട്ടിയെ തരാം. അയാള്‍ പ്രതികരിച്ചു: ഒരു ഒട്ടകക്കുട്ടിയെ കിട്ടിയിട്ട് എന്തു ഉപകാരമാണുള്ളത്! എനിക്കു വേണ്ടത് കുട്ടിയല്ല, ഒട്ടകമാണ്. പ്രവാചകന്‍ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ഏതൊരു ഒട്ടകവും മറ്റൊരു ഒട്ടകത്തിന്റെ കുട്ടി തന്നെയല്ലേ?!

മറ്റൊരിക്കല്‍ ഒരു വയോവൃദ്ധ നബിയുടെ അടുത്തു വന്ന് ചോദിച്ചു: പ്രവാചകരേ, ഞാന്‍ സ്വര്‍ഗത്തില്‍ പ്രവേശിക്കുമോ? പ്രവാചകന്‍ പറഞ്ഞു: വൃദ്ധകള്‍ സ്വര്‍ഗത്തില്‍ കടക്കില്ല. സഹോദരി ആകെ പരവശയായി. ഇതുകണ്ട പ്രവാചകന്‍ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'യുവത്വത്തിന്റെ പ്രസരിപ്പോടെയായിരിക്കും താങ്കള്‍ സ്വര്‍ഗത്തില്‍ പ്രവേശിക്കുക. വൃദ്ധന്മാരായിട്ട് ആരും സ്വര്‍ഗത്തില്‍ കടക്കുന്നതല്ല.' അപ്പോഴാണ് അവര്‍ക്ക് സമാധാനമായത്.

ഒരാള്‍ പ്രവാചകരുടെ അടുത്തുവന്ന് പറഞ്ഞു: ഈ റമദാന്‍ മാസം ഞാന്‍ എന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉറങ്ങി. ഇനി, ഞാനത് ഒരിക്കലും ചെയ്യില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. പ്രവാചകന്‍ ചോദിച്ചു: എന്തുകൊണ്ടാണ് താങ്കള്‍ അത് ചെയ്തത്? അയാള്‍ പറഞ്ഞു: ചാന്ദ്രിക രാത്രിയില്‍ ഭാര്യയെ കണ്ടപ്പോള്‍ എനിക്ക് സഹിക്കാന്‍ പറ്റിയില്ല. പ്രവാചകന്‍ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'എന്നാല്‍, വേഗം പോയി പ്രായശ്ചിത്തം കൂടി ചെയ്‌തോളൂ.'

ഇതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ പ്രകൃതം. തെറ്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ഒരാള്‍ വരുന്നത് എങ്കില്‍ പോലും ചിന്തിപ്പിച്ചും ചിരിപ്പിച്ചും പ്രവാചകന്‍ അവര്‍ക്ക് മറുപടി കൊടുത്തു. ഇവിടെ അയാളിലെ മാനുഷിക ചാപല്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ പ്രവാചകന്‍ അയാളെ താന്‍ ചെയ്തത് തെറ്റാണെന്ന് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഉണര്‍ത്തുകയായിരുന്നു. ചെയ്ത കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കാട്ടി അയാളെ ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനു പകരം മനുഷ്യന്‍ സ്വാഭാവികമായും അങ്ങനെയെല്ലാം ചെയ്തുപോകുമെന്നും എന്നാല്‍ അതിന് പരിഹാര വഴിയുണ്ടെന്നും കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ കരുണയുടെ വാതിലുകള്‍ ആര്‍ക്കു മുമ്പിലും കൊട്ടിയടക്കപ്പെടുകയില്ല എന്നൊരു ധൈര്യം അയാളുടെ മനസ്സില്‍ ഇട്ട് കൊടുക്കുകയായിരുന്നു പ്രവാചകന്‍. ഇനി താങ്കള്‍ക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ അടുത്ത് മാപ്പില്ല എന്നു പറയുന്ന പക്ഷം, അയാളെ നരകത്തിലേക്കാണ് ആ പ്രസ്താവന കൊണ്ടെത്തിക്കുകയെന്നും ഹദീസില്‍ കാണാം. മന:ശാസ്ത്രപരമായ സമീപനങ്ങളാണ് ഇവിടെ പ്രവാചകന്‍ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. കാരണം, ജനങ്ങളുടെ ചെയ്തികളുടെ ഭാവി ഫലം എന്തായിരിക്കുമെന്ന് നമുക്ക് പറയുക സാധ്യമല്ല. അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യം എങ്ങനെയാണ് കടന്നുവരികയെന്നും അവന്റെ ബറക എപ്പോഴാണ് വര്‍ഷിക്കുകയെന്നും നമുക്ക് അറിയില്ല. നാം ആരാണെന്ന് തന്നെ നമുക്ക് പറയാന്‍ കഴിയുമോ? ഇല്ല, ഒരിക്കലും കഴിയില്ല. നമുക്ക് സ്വന്തമായി യാതൊരുവിധ അറിവുമില്ല. ആയതിനാല്‍, എവിടെയും അല്ലാഹുവിനെക്കാള്‍ മുകളില്‍ നമ്മെ കയറ്റി വെക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. ആര് എങ്ങോട്ടാണ് പോകുന്നതെന്ന് തീര്‍ത്തു പറയാന്‍ നമുക്ക് കഴിയില്ല. ആയതിനാല്‍, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവി ഫലം എന്തായിരിക്കുമെന്ന് പറയാനുംം നമുക്കാവില്ല. സദാ അല്ലാഹുവിലുള്ള ശുഭ പ്രതീക്ഷമായിരിക്കണം നമ്മുടെ കരുത്ത്. 

* എപ്പോഴും പലതിനെയും കുറിച്ച ചിന്തകളിലായിരുന്നു പ്രവാചകന്‍. മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ എല്ലാറ്റില്‍നിന്നും മാറിനിന്ന് റസ്റ്റ് എടുത്തിരുന്നില്ല. സദാ തന്റെ ഉമ്മത്തിനെ കുറിച്ച ചിന്ത ആ മനസ്സില്‍ ഒരു പ്രധാന കാര്യമായി നിലനിന്നിരുന്നു. 

* അപ്രധാനമോ അനാവശ്യമോ ആയ യാതൊന്നുംതന്നെ സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല പ്രവാചകന്‍. വെറുംവര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ക്കപ്പുറം മൗനമായിരുന്നു അവര്‍ക്ക് ഇഷ്ടം. തെറ്റിദ്ധാരണകളും ആശക്കുഴപ്പവും വരാത്തവിധം കൃത്യമായും വ്യക്തമായും ഉള്ളതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ ഓരോ വാക്കുകളും. സമ്പന്നമായ അര്‍ത്ഥങ്ങളോടെയാണ് അവര്‍ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ആവശ്യങ്ങളില്‍ യാതൊരു കുറവും വരുത്തിയിരുന്നില്ല. അനാവശ്യമായി യാതൊന്നും കൂട്ടുകയും ചെയ്തിരുന്നില്ല. സംസാരിക്കുമ്പോള്‍ വലത്തെ പെരുവിരല്‍ ഇടത്തെ കൈയില്‍ സ്പര്‍ശിക്കുമായിരുന്നു. 

* സ്വഭാവത്തില്‍ വളരെ സൗമ്യനും മാന്യനുമായിരുന്നു തിരുമേനി. പരുക്കന്‍ ഭാവത്തില്‍ ഒരിക്കലും പെരുമാറിയിരുന്നില്ല. 'താങ്കള്‍ പരുക്കന്‍ സ്വഭാവക്കാരനായിരുന്നുവെങ്കില്‍ ആളുകള്‍ താങ്കളുടെ അടുത്തുനിന്നും ഓടിപ്പോകുമായിരുന്നു'വെന്ന് വിശുദ്ധ ഖുര്‍ആന്‍ തന്നെ തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

* ദൈവികാനുഗ്രഹങ്ങളെ എപ്പോഴും മഹത്തരമായി കണ്ടിരുന്നു പ്രവാചകന്‍; അവ എത്ര ചെറുതാണെങ്കില്‍ പോലും.

* ഒരു വസ്തുവിനെയും മോഷമാക്കുകയോ അതില്‍ മോഷം കണ്ടെത്താന്‍ ശ്രമിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല; ഭക്ഷണത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ പോലും. തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടാല്‍ കഴിക്കും. അല്ലെങ്കില്‍ ഉപേക്ഷിക്കും. ഒരിക്കലും അതിനെ ചീത്ത പറഞ്ഞിരുന്നില്ല.

* മാനസികമായ വെഷമങ്ങളും പ്രയാസങ്ങളും വരുമ്പോള്‍ സ്വന്തത്തെ നല്ലപോലെ നിയന്ത്രിക്കുമായിരുന്നു. അനിയന്ത്രിതമായി ഒരു പ്രശ്‌നങ്ങളിലേക്കും ചെന്നു പെട്ടിരുന്നില്ല.

* തനിക്കു നേരെയുള്ള ഒരു സംഭവങ്ങളിലും പ്രവാചകന്‍ മാനസികമായി തകര്‍ന്നിരുന്നില്ല. തനിക്കെതിരെ ചെയ്തവരോട് പ്രതികാരം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നുമില്ല.

* ആര്‍ക്കുനേരെയും പ്രവാചകന്‍ വിരല്‍ ചൂണ്ടി സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ആവശ്യമാകുമ്പോള്‍ കൈ മൊത്തമായാണ് ചൂണ്ടിയിരുന്നത്.

* ഇടക്കിടെ സുബ്ഹാനല്ലാഹ് എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുമായിരുന്നു.

പുഞ്ചിരിയായിരുന്നു അധികവും പ്രവാചകരുടെ രീതി. ജനങ്ങള്‍ ചിരിക്കുന്നപോലെ അവര്‍ ചിരിച്ചിരുന്നില്ല. ചിരിക്കുമ്പോള്‍ ആലിപ്പഴം പോലെ ആ പല്ലറ്റങ്ങള്‍ കാണുമായിരുന്നു.

ഹസന്‍ (റ) പറയുന്നു, ഞാനിത് ഹുസൈനോട് പറഞ്ഞിരുന്നില്ല. പിന്നീട് ഞാനത് സൂചിപ്പിച്ചു. പക്ഷെ, എന്നെക്കാള്‍ മുമ്പുതന്നെ അദ്ദേഹമത് ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായി. പ്രവാചകന്‍ എങ്ങനെയാണ് വീട്ടില്‍ വന്നിരുന്നതെന്നും എങ്ങനെയാണ് പുറത്ത് പോയിരുന്നതെന്നും മജ്‌ലിസുകളില്‍ (യോഗങ്ങളില്‍) എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം നേരത്തെത്തന്നെ ഞങ്ങളുടെ പിതാവ് അലി (റ) വിനോട് ചോദിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഒരു കാര്യവും അദ്ദേഹം ചോദിക്കാതെ വിട്ടിരുന്നില്ല. ഹുസൈന്‍ (റ) പറയുന്നു: പ്രവാചകന്‍ വീട്ടില്‍ വരുമ്പോള്‍ എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് ഞാന്‍ പിതാവിനോട് ചോദിച്ചു. 

എവിടെ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും സമ്മതത്തോടെ മാത്രമേ പ്രവാചകന്‍ പ്രവേശിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. അല്ലാഹുവിന്റെ ഭാഗവും കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗവും സ്വന്തം ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗവും അവര്‍ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. ജനങ്ങളുടെ കാര്യവും പ്രവാചകന്‍ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു. അവരുടെ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ മുഖവിലക്കെടുത്തു. സ്വന്തത്തിനായി യാതൊന്നുംതന്നെ ബാക്കി വെച്ചിരുന്നില്ല. 

ഏതു വിഷയത്തിലും അര്‍ഹതയുള്ളവരെയും ഔന്നത്യമുള്ളവരെയും പ്രവാചന്‍ പരിഗണിച്ചു. ഒരു സാധനം നല്‍കുമ്പോള്‍ അവിടെ വൃദ്ധന്മാരുണ്ടെങ്കില്‍ അവര്‍ക്കാണ് നല്‍കിയിരുന്നത്. ഇനി, അവിടെ ഔന്നത്യമുള്ളവരുണ്ടെങ്കില്‍ അര്‍ഹരില്‍നിന്നും സമ്മതം വാങ്ങിയ ശേഷം അത് അവര്‍ക്കു നല്‍കും. ചെറുപ്പക്കാരനായ ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ) വില്‍നിന്നു പോലും അടുത്തുള്ള പ്രായം ചെന്നവര്‍ക്ക് നല്‍കാനായി സമ്മതം വാങ്ങിയിരുന്നു. പക്ഷെ, തിരുനബിയുടെ ബറക്കത്ത് തനിക്കുതന്നെ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്താല്‍ അദ്ദേഹം മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് നല്‍കാന്‍ സമ്മതം നല്‍കിയില്ല. സാധനങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതില്‍ ഇതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ രീതി. പ്രായംകൊണ്ടോ മറ്റോ വല്ലതും നല്‍കുകയാണെങ്കില്‍ അടുത്തുള്ള അവകാശികളില്‍നിന്നും സമ്മതം വാങ്ങിയ ശേഷം മാത്രമേ ചെയ്തിരുന്നുള്ളൂ. 

തന്റെ ജനതക്ക് ആവശ്യമായതെല്ലാം പ്രവാചകന്‍ നേടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം അന്വേഷിക്കുകയും ആരായുകയും ചെയ്തു. വല്ലവരെയും കാണാതെ വന്നാല്‍ അയാള്‍ക്കെന്തു പറ്റിയെന്ന് ചോദിച്ചറിഞ്ഞു. ഇത്മ്രാത്രം സ്വന്തം ജനങ്ങളുടെ കാര്യത്തില്‍ പ്രവാചകന്‍ ശ്രദ്ധിച്ചു. ഇന്ന് നമുക്കിടയില്‍നിന്ന് പലരെയും പലപ്പോഴും കാണാതാവുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ, ഒരാള്‍ പോലും അവരെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കാറില്ല. പ്രവാചകന്‍ അങ്ങനെയായിരുന്നില്ല. ഓരോരുത്തരുടെയും ക്ഷേമൈശ്വര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവര്‍ക്ക് അപ്പപ്പോള്‍ അറിയേണ്ടിയിരുന്നു. പള്ളി വൃത്തിയാക്കിയിരുന്ന സ്ത്രീയെ കാണാതെ വന്നപ്പോള്‍ അവര്‍ എവിടെപ്പോയെന്ന് പ്രവാചകന്‍ അന്വേഷിച്ചു. മരണപ്പെട്ടുവെന്നായിരുന്നു അനുചരന്മാരുടെ പ്രതികരണം. 'നിങ്ങള്‍ എന്തുകൊണ്ട് എന്നെ വിവരം അറിയിച്ചില്ല, എനിക്കും അവരുടെ മേല്‍ നിസ്‌കരിക്കാമായിരുന്നല്ലോ' എന്നാണ് പ്രവാചകന്‍ പ്രതികരിച്ചത്.  

തന്റെ സദസ്സുകളില്‍ നേരിട്ടുവന്ന് പങ്കെടുക്കാനാവാതെ വെഷമിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ചും പ്രവാചകന്‍ അന്വേഷിക്കുമായിരുന്നു. ഇങ്ങോട്ട് വരാനാവാതെ വെഷമിക്കുന്ന ആവശ്യക്കാരെക്കുറിച്ച് തനിക്ക് നിങ്ങള്‍ വിവരം നല്‍കണമെന്ന് പ്രവാചകര്‍ തന്റെ മുന്നിലിരിക്കുന്നവരെ ഓര്‍മിപ്പിച്ചു. നിസ്സഹായരായ ആളുകളെ സഹായിക്കാന്‍ മുന്നോട്ടു വരുന്നവരുടെ പാദങ്ങള്‍ നാളെ വിധിനിര്‍ണയ നാളില്‍ അല്ലാഹു ഉറപ്പിച്ചുനിര്‍ത്തുമെന്നും അവരെ അറിയിച്ചു. ജനങ്ങളെ നിരന്തരം ശ്രദ്ധിച്ചും ദുര്‍ബലരെ പരിപാലിച്ചും എങ്ങനെ നല്ലൊരു മനുഷ്യനാവാം എന്ന് അവരെ പഠിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു പ്രവാചകന്‍.  

നമ്മളും ഇതുപോലെ മൂല്യങ്ങള്‍ ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിക്കുന്ന മനുഷ്യരാവണം എന്നതാണ് പ്രവാചകന്‍ ഇത്തരം പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലൂടെ നമ്മെ ഓര്‍മപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈയൊരു ശൈലി നമ്മുടെ പ്രകൃതമായി മാറാന്‍ തുടക്കത്തില്‍ അല്‍പമൊന്ന് പ്രയാസപ്പെടേണ്ടിവരും. നിരന്തരമായ ശ്രമങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ അത് സാധിക്കുകയുള്ളൂ. അതത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല ഇത്. പക്ഷെ, യഥാര്‍ത്ഥ മനുഷ്യനായി മാറുകയെന്നത് സൃഷ്ടികള്‍ക്കിടയിലെ ഏറ്റവും സമുന്നതമായ സ്ഥാനമാണ്. അതിനെക്കാള്‍ മുകളില്‍ മറ്റൊരു സ്ഥാനമില്ല. മലക്കുകളെ പോലും കവച്ചുവെക്കുന്ന സ്ഥാനമാണത്. തങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം യഥായോഗ്യം നിര്‍വഹിക്കുകയാണെങ്കില്‍ ആദം സന്തതികളുടെ സ്ഥാനം മലക്കുകളുടെയും മുകളിലാണെന്ന് ഖുര്‍ആന്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഇനി, തങ്ങളുടെ ധര്‍മം വേണ്ടപോലെ നിര്‍വഹിച്ചിട്ടില്ലെങ്കില്‍ നാല്‍കാലികളെക്കാള്‍ അധപ്പതിച്ചുപോവുകയും ചെയ്യും. കാരണം, വിവേകവും ബുദ്ധിയുമുള്ളത് മനുഷ്യനാണ്. മൃഗങ്ങള്‍ എങ്ങനെയാണോ പടക്കപ്പെട്ടത് അങ്ങനെത്തന്നേ അത് നിലനില്‍ക്കുകയുള്ളൂ. എന്നാല്‍, മനുഷ്യന്റെ കാര്യം അങ്ങനെയല്ല. അവര്‍ക്ക് വളര്‍ന്ന് വളര്‍ന്ന് മാലാഖമാരെക്കാള്‍ ഉയരങ്ങളിലെത്താനും താഴ്ന്ന് താഴ്ന്ന് മൃഗങ്ങളെക്കാള്‍ അധപ്പതിക്കാനും കഴിയുന്നു. 

ജ്ഞാനാന്വേഷകരായാണ് ആളുകള്‍ പ്രവാചകരുടെ സദസ്സുകളിലേക്ക് കടന്നുവന്നിരുന്നത്. മറ്റുള്ളവരെ വഴി കാണിക്കാന്‍ മാത്രം കെല്‍പുനേടി പ്രഭ പരത്തുന്നവരായിട്ടാണ് അവര്‍ അതില്‍നിന്നും പുറത്തു പോയിരുന്നത്. പ്രവാചകന്‍ നയിച്ച വിജ്ഞാന സദസ്സുകളുടെ സ്വഭാവമിതാണ്. തന്റെ സദസ്സുകളിലെ പ്രവാചകരുടെ സ്വഭാവങ്ങള്‍ ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കാം:

* അനിവാര്യമായത് മാത്രമേ പ്രവാചകന്‍ സംസാരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.

* ജനങ്ങളെ എപ്പോഴും ഒരുമിച്ചിരുത്തി. അവരെ ഭിന്നിക്കാന്‍ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല.

* കൂട്ടത്തില്‍ പരിഗണിക്കപ്പെടേണ്ട പ്രധാനികളെ പ്രവാചകന്‍ പരിഗണിച്ചിരുന്നു. അവരെ മറ്റുള്ളവര്‍ക്കുമുമ്പില്‍ മുന്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

* ജനങ്ങള്‍ക്കിടയിലാകുമ്പോഴും ആത്മ ബോധം പ്രവാചകന്‍ കൈവിട്ടിരുന്നില്ല. ജനങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍നിന്നും ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന ചതികളെക്കുറിച്ചും ബദ്ധശ്രദ്ധനായിരുന്നു.

* ജനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി മാത്രമാണ് പ്രവാചകന്‍ അവരോട് പെരുമാറിയിരുന്നത്. പുഞ്ചിരിയായിരുന്നു അവരുടെ ഭാഷ. പരുഷ വഴികള്‍ അവലംബിച്ചിരുന്നില്ല.

* സദസ്സില്‍ അനുചരന്മാരെ അന്വേഷിക്കുമായിരുന്നു.

* നല്ലതിനെ നല്ലതായും ചീത്തതിനെ ചീത്തയായും കൃത്യമായി ജനങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പില്‍ തുറന്നു കാണിക്കുമായിരുന്നു. 

* എപ്പോഴും എന്തിലും സന്തുലിതമായ ഒരു വഴിയാണ് സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. മൂല്യം ചോര്‍ന്നു പോകാതെ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു.

* ജനങ്ങളെ ഒരുനിലക്കും മടുപ്പിക്കുകയോ ബോറടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. അവര്‍ സംസാരിക്കുമ്പോള്‍ സാകൂതം അത് ശ്രദ്ധിച്ചു കേട്ടു. മാനസികമായി എപ്പോഴും അവരോടൊപ്പം തന്നെ സഞ്ചരിച്ചു.

* അനുയായികളോടൊപ്പം എന്തു ചെയ്യാനും പ്രവാചകന്‍ തയാറായിരുന്നു.

* പഠിച്ചതനുസരിച്ച് പ്രവര്‍ത്തികയും ഭക്തിയും ആത്മാര്‍ത്ഥതയും നിലനിര്‍ത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ആളുകളായിരുന്നു പ്രവാചകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നല്ല ജനങ്ങള്‍. ജനങ്ങളെ സേവിക്കുകയും പാവങ്ങളെ സഹായിക്കുകയും സമാശ്വസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര്‍ക്കായിരുന്നു അവിടെ വലിയ സ്ഥാനം. തന്റെ കൂടെ എപ്പോഴും ഉള്ളവരെ മാത്രമായിരുന്നില്ല പ്രവാചകന്‍ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നത്. വിവിധ സേവനങ്ങള്‍ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരെയും അവര്‍ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. പള്ളി അടിച്ചുവാരിയിരുന്ന സ്ത്രീ ഉദാഹരണം. ജനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അവളത്ര ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നവളായിരുന്നില്ല. പക്ഷെ, പ്രവാചകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അവളം പ്രധാനമായിരുന്നു.

* സദസ്സില്‍ തനിക്കു മുമ്പില്‍ ഇരിക്കുന്ന ഓരോരുത്തര്‍ക്കും പ്രവാചകന്‍ അര്‍ഹിക്കുന്ന ശ്രദ്ധ നല്‍കി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, താനാണ് ഈ സദസ്സിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തിയെന്ന് ഓരോരുത്തര്‍ക്കും തോന്നുമായിരുന്നു. ഉത്തമ സ്വഭാവങ്ങളുടെ പൂര്‍ത്തീകരണത്തിനു വേണ്ടിയാണ് താന്‍ നിയഗിക്കപ്പെട്ടതെന്ന പ്രവാചക വചനം ഇവിടെ ശ്രദ്ധയര്‍ഹിക്കുന്നു.

* വല്ലവരും തനിക്കുമുമ്പില്‍ കുപിതരായി തട്ടിക്കയറുകയോ കയ്യൂക്കോടെ തന്റെ ആവശ്യങ്ങള്‍ നേടാനായി ശ്രമങ്ങള്‍ നടത്തുകയോ ചെയ്താല്‍ അയാള്‍ ശാന്തനാകുന്നതുവരെ ക്ഷമയുടെ വഴി അവലംബിക്കുമായിരുന്നു പ്രവാചകന്‍. താന്‍ എന്തിനാണ് ഇത്രയെല്ലാം ചെയ്തതെന്ന് അയാളെപ്പോലും മറപ്പിച്ച് കളയുംവിധം സൗമ്യ സ്വഭാവത്തോടെയാണ് പ്രവാചകന്‍ അത്തരക്കാരോട് പെരുമാറിയിരുന്നത്. അത്രമാത്രം ക്ഷമാശീലനായിരുന്നു തിരുമേനി.

* വല്ലവരും വല്ലതും ചോദിച്ചാല്‍ ഒരിക്കലും നിരസിച്ചിരുന്നില്ല. അവര്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്ന കാര്യം അങ്ങനെത്തന്നെ നല്‍കാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും സ്‌നേഹ വാക്കുകള്‍കൊണ്ട് അവരെ സമാശ്വസിപ്പിച്ചു. തന്റെ സ്വഭാവ മഹിമയാല്‍ എല്ലാവരെയും ആകര്‍ഷിച്ചിരുന്നു തിരുമേനി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഒരു പിതാവിനെപ്പോലെയാണ് എല്ലാവരും പ്രവാചകരെ കണ്ടിരുന്നത്. തങ്ങള്‍ ആര്‍ജിച്ച തഖ്‌വയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ജനങ്ങളുടെ സ്ഥാനം നിര്‍ണയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്.

* സത്യസന്തത, ക്ഷമ, വിനയം തുടങ്ങിയവ വഴിഞ്ഞൊഴുകിയ ഇടങ്ങളായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ സദസ്സുകള്‍. ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടതൊന്നും അനാദരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. എല്ലാവരും പൂര്‍ണ അച്ചടക്കത്തിലാണ് ഹാജറായിരുന്നത്.

* വലിയവര്‍ ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെറിയവര്‍ കാരുണ്യം കാണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതിഥികളും അപരിചിതരും അര്‍ഹിക്കുന്ന പരിഗണനകളോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. 

ഹുസൈന്‍ (റ) പറയുന്നു: ജനങ്ങളുമായി കൂടിയിരിക്കുമ്പോള്‍ പ്രവാചകരുടെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് ഞാന്‍ പിതാവിനോട് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതികരണം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: 

* സദാ പുഞ്ചിരി തൂകുന്നതായിരുന്നു പ്രവാചകരുടെ മുഖം. ഏറെ കരുണയും മാന്യതയും അവര്‍ തന്റെ ഇടപാടുകളില്‍ സൂക്ഷിച്ചു. 

* ഒരിക്കലും അട്ടഹാസം പോലെ സംസാരിക്കുകയോ വില കുറഞ്ഞ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.

* ഒരു ഇടപാടിലും